سود شالیکاری به بهای تشنگی گلستان

به گزارش  کاسپین خبر  به نقل از فارس، گلستان به‌عنوان یکی از قطب‌های کشاورزی کشور، این روزها با چالشی جدی به نام بحران آب روبه‌رو است؛ بحرانی که اگرچه سال‌ها پیش هشدار آن داده شده بود، اکنون با تداوم شالی‌کاری در اراضی فراتر از ظرفیت آبی استان، به مرز هشدار رسیده است.کارشناسان می‌گویند تنها راه مقابله با این وضعیت، تغییر الگوی کشت، توسعه کشاورزی کم‌آب‌تر و استفاده از روش‌های نوین مانند خشکه‌کاری است؛ اما هنوز بخشی از کشاورزان به دلیل سود بالای برنج، از تغییر روش خودداری می‌کنند.

*صرف سالانه بیش از یک میلیارد مترمکعب آب برای کشت شالیدر سال‌های اخیر، کاهش بارندگی، خشکسالی‌های پیاپی و افت سطح آب‌های زیرزمینی، منابع آبی گلستان را به‌شدت تحت‌فشار قرار داده است و این در حالی است که سالانه بیش از یک میلیارد مترمکعب آب صرف این محصول می‌شود.ایرج حیدریان مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای گلستان در گفتگو با خبرنگار فارس گفت که کشت برنج(شالی)در استان فراتر از میزان مجاز ۱۵ هزار هکتار نسقی از آب سطحی و با استفادهٔ غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی به ارقامی چون ۷۰ هزار هکتار رسیده است.به گفته علی‌اصغر طهماسبی استاندار گلستان ۹۵ درصد آب آشامیدنی استان از منابع زیرزمینی تأمین می‌شود و این منابع به دلیل برداشت بی‌رویه در معرض تهدید جدی قرار دارند.در دو سال اخیر، بیش از ۱۵۰ هزار هکتار از زمین‌های زراعی شمال گلستان حتی به مرحله برداشت نرسیده‌اند.همچنین کاهش ذخایر سدها، خشک‌شدن تالاب‌ها و فرونشست زمین در برخی مناطق، زنگ خطر بی‌آبی را در استان به صدا درآورده است.

*مشکلات و پیامدهای تداوم شالی‌کاری سنتیافت شدید سطح آب‌های زیرزمینی و کاهش ذخایر سدها، فرسایش خاک و کاهش حاصلخیزی زمین‌ها بر اثر تکرار کشت غرقابی،افزایش آفات و بیماری‌های گیاهی به دلیل شرایط رطوبتی بالا، افزایش هزینه‌های تولید و کاهش حاشیه سود کشاورزان تهدید امنیت آبی و زیست‌محیطی استان از پیامدهای تداوم شالی‌کاری سنتی است.

*خشکه‌کاری؛ راهکاری کم‌آب‌بر اما ناتمامدر این روش، بر خلاف کشت غرقابی سنتی که در هر هکتار بین ۱۳ تا ۱۸ هزار مترمکعب آب مصرف می‌شود، میزان مصرف آب به ۶ تا ۷ هزار مترمکعب در هکتار کاهش می‌یابد.محمدرضا هزارجریبی، رئیس جهاد کشاورزی استان گلستان، در گفت‌وگو با خبرنگاران اظهار کرده که یکی از راه‌های حفظ منابع آبی، روش خشکه‌کاری یا کشت محصولات کم‌آب‌تر است.این شیوه علاوه بر صرفه‌جویی در آب، هزینه‌های تولید را نیز تا ۴۰ درصد کاهش می‌دهد.»بااین‌حال، اجرای این طرح با چالش‌هایی روبه‌رو بوده است.معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان معتقد است تا زمانی که کشاورز هزینه واقعی آب را نپردازد، انگیزه‌ای برای تغییر روش نخواهد داشت.»

*اقتصاد پرنوسان شالی‌کاریهر هکتار شالی به طور میانگین بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان برآورد می‌شود.اما افزایش هزینه‌های بذر، کود، سوخت و نیروی کار، سود خالص کشاورزان را کاهش داده است.استاندار گلستان، علی‌اصغر طهماسبی، در این زمینه هشدار داده است که«اگر با شجاعت تصمیم به کاهش یا ممنوعیت کشت شالی نگیریم، خطر بیابانی شدن گلستان در آینده‌ای نه‌چندان دور حتمی است.»

*محصولات جایگزین؛ گامی به سوی کشاورزی پایدارکارشناسان بر این باورند که آینده کشاورزی گلستان در گرو اصلاح الگوی کشت و جایگزینی محصولات کم‌آب‌بر است.کلزا، حبوبات(نخود، لوبیا):گیاهان دارویی(زعفران، آویشن، نعناع):ذرت علوفه‌ای و دانه‌ای:به‌عنوان این محصولات معرفی شده‌اند.بااین‌حال، بسیاری از کشاورزان نسبت به بازار فروش و سودآوری این محصولات اطمینان کافی ندارند.یکی از کشاورزان روستای اجابن گرگان به خبرنگار فارس گفت:«محصولات جایگزین از بازاریابی مناسبی برخوردار نیستند و اگر تضمین خرید نباشد، ریسک تغییر کشت زیاد است.

*برداشت برنج در گلستان؛ آمار و ارقامدر سال زراعی جاری، حدود ۶۹ هزار هکتار از اراضی استان زیر کشت برنج رفته و میانگین برداشت از هر هکتار ۶.۵ تن شلتوک اعلام شده است.به گفته محمدرضا جامی، مدیرکل تعاون روستایی استان،۷۰ درصد برنج تولیدی گلستان از نوع فجر است و پیش‌بینی می‌شود بیش از ۲۷۰ هزار تن شلتوک از این رقم برداشت شود.

.*سودی کوتاه‌مدت در برابر بحرانی بلندمدتکشت برنج در گلستان از نظر تاریخی و فرهنگی بخشی از هویت کشاورزی این منطقه است، اما واقعیت امروز حکایت از آن دارد که تداوم شالی‌کاری سنتی دیگر با ظرفیت آبی استان هم‌خوانی ندارد.با وجود سود اقتصادی کوتاه‌مدت، ادامه این روند می‌تواند در بلندمدت، منابع حیاتی استان را نابود کند.اصلاح الگوی کشت، پایش مستمر سطح زیر کشت شالی، توسعه خشکه‌کاری و حمایت از کشاورزان در مسیر گذار به کشاورزی کم‌آب‌تر، نه‌تنها ضرورتی اقتصادی، بلکه ضرورتی زیست‌محیطی برای حفظ آینده استان گلستان است.